Şelale Evi -Doğanın Kalbi - Dök Mimarlık

Şelale Evi -Doğanın Kalbi

Şelale Evi 1935-1939 yılları arasında Frank Lloyd Wright tarafından Pensilvanya,ABD’de Kaufmann ailesi için bir hafta sonu evi olarak tasarlanmış ve inşa edilmiştir.

Gelin döneminden bir asır önde olan bu yapıyı hep beraber inceleyelim..

Şelale Evi Planlaması

Giyim perakendecisi olan Kaufmann ailesi, küçük bir şelalenin yanında, üzerinde birkaç kulübe bulunan bir arazinin sahipleridirler. Aslen Pittsburgh’da yaşayan aile, o yıllarda bölgedeki çelik endüstrisinin ilerlemesinin sonucu olarak getirdiği hava kirliliğinden dolayı Pittsburgh “Dumanlı Kent” olarak anılıyordu. Bu nedenle Kaufmann ailesi de diğer tüm şehir sakinleri gibi, fırsat buldukça Pittsburgh’un güneydoğusunda yer alan Appalachian Dağları’ndaki Bear Run ırmağı kıyısında tatil yapıyorlardı. Bu şelale ailenin 15 yılı aşkın bir süredir gelip gittiği bir alan olmuştur. Fakat kulübelerin şelaleyi görmemesi en büyük sorunlardan başı çekmiyormuş. En sonunda kulübelerinin de yıkılmaya başlanmasıyla birlikteyse aile yeni bir evin yapımı hakkında düşünmeye başlamıştır.

Ailenin babası Edgar Kaufmann, oğlunun Wright’ın Taliesin Fellowship adındaki okuluna gitmesi ile oluşan yakınlık sayesinde Wright’a ulaşabilmiş ve onunla iletişime geçerek, şelale manzarası olan bir ev isteğini dile getirmiştir. Araziyi gördükten sonra ise Wright Edgar’a:

“Eviniz benim hayal gücümde zaten şekil almıştır. Tam olarak Johann Sebastian Bach ahenginde olacak.”

Araziyi gördükten sonra Frank Lloyd Wright

Arazinin tam olarak ölçümleri yapıldıktan sonra Wright, ailenin şelale gören bir ev hayalinin tam tersi olarak bölgesel ağaçları ve kayaları koruyarak, binayı şelalenin üzerine yapmayı önermiştir.

“Ben sizin şelale ile yaşamanızı istiyorum, sadece bakmanızı değil. O hayatınızın bir parçası olmalı”.

Yapıyı şelalenin üstüne yapmak için Edgar’ı ikna etmeye çalışan Wright

Fikrinin kabulü üzerine Wright çizimlerine başlamak istemiş fakat 7 ay boyunca projeye dair tek bir çizik atamamıştır. Bir gün Kaufmann ailesinden bir telefon almıştır. Aile projeye bakmak istediklerini söylemiştir. Wright bunu kabul eder ve onları, bizde sizi bekliyorduk diyerek ofisine davet eder. Buluştuklarında ise çok hızlı bir şekilde eskiz çizmeye başlar ve yanında çalışanlarına temize geçirmeleri için verir. Söylenildiğine göre eskizleri temize geçirenler kalemleri yeterince hızlı dahi açamamışlardır. Fikirler Wright’ın adeta kafasından çizimlere akmıştır.

Bu kararın sonuçları hem Kaufmann’ları hem de Mimari dünyasını şok etmiştir. 1935’ten 1939’ye kadar yapımı süren Şelale Evi Kaufmann ailesi tarafından 1939’den 1963’e kadar hafta sonu ve tatil evi olarak kullanılmıştır. 1964’te bir mimari simge olan Şelale Evi müze haline getirilmiştir. Günümüze kadar 4 milyondan fazla ziyaretçi aldığı kaydedilmiştir.

Şelale Evi Mimarisi

Frank Lloyd Wright’ın mimarlık kariyeri boyunca tasarladığı ve hayata geçirilen 500’ün üzerinde projesi bulunmaktadır. Bu yapıların büyük bir kısmını müstakil evler ve villalar oluşturmakla beraber bu projelerin tasarımsal ve kavramsal olarak birçok ortak noktası vardır. Frank Lloyd Wright kendi mimari prensipleri doğrultusunda tasarımlarını şekillendirmiştir. Şelale Evinde ise bu prensiplerin çok büyük bir çoğunluğunu görmek mümkündür.

Sesi yapının her yerinden duyulabilen şelale, yakın çevre ve mevcut arsadan çıkan taşlardan oluşturulmuş taş duvarlar ve teraslar bir uyum içinde birleşerek Wright Organik Mimari anlayışını ortaya çıkarmıştır.

Frank Lloyd Wright, dikey mimariyi değil yatay mimariyi tercih etmiştir. Yapının hacimlerini dikey olarak uzatmak ve işlevlendirmek yerine yatay doğrultuda genişletmeyi seçmiştir.Şelale Evinde de bu özellik yaşamaktadır. Hacimleri, yatay yönde genişleyerek üretilmiştir. Hacimler fonksiyonlarına göre genişleyerek yapının genel algısını oluşturmaktadır. Terasın ve döşeme plaklarının, pürüzsüz ve çıplak görünümde bırakılması yapının yatay düzlem ile oluşturduğu algıyı vurgulamak amacı ile hususi olarak tasarlanmıştır.

Bina yapısı üzerinde bulunduğu toprağı kucaklamalı ve onunla bir bütün oluşturmalıdır.

Frank Lloyd Wright

Wright tasarımlarında yapının peyzajına verdiği önem ile tanınmaktadır. Şelale Evinin de üzerinde bulunduğu kayalık alan ve şelale ile güçlü ilişkisini hissetmek işten bile değildir. Yapının üzerine oturduğu kayalıklar, binanın temelini oluşturmakta ve yapıya sağlam bir destek sağlamaktadır.

Kat planları

İç mekan yapısındaki sadelik ve serbest plan kullanımının önemi Frank Lloyd Wright’ın prensiplerinden birisidir. İki katlı bu yapının giriş katına büyük bir antre, küçük bir depo odası ve büyük bir oturma odası konumlandırılmıştır.. Wright, yarattığı bu geniş mekanı duvarlar ile odalara bölmemiş, ürettiği mekanları açık ve serbest bırakarak kullanıcıya kullanım rahatlığı sağlamıştır. Müzik köşesi, yemek köşesi gibi alanlar belirlemiş fakat bu alanları dahi mekansal açıklığı koruyarak tasarlamıştır.

İkinci kattaysa iki yatak odası, iki banyo ve evin babası Edgar Kaufmann’ın şahsi ofisi bulunmaktadır. Aynı zamanda ikinci katta Wright tarafından ailenin manzara isteğini gerçekleştiremediği için bir nevi kendisini affettirmek için tasarladığı üç adet teras vardır ve bu teraslardan yapının içerisinde bulunduğu muhteşem doğa ailenin istediği şekilde seyredilebilmektedir.

Mimarisinin Getirdiği Sıkıntılar

Yapının inşasında en büyük problem, evin konumunun Frank Lloyd Wright’ın tasarladığı ev için bir temel oluşturacak kadar geniş olmaması olmuştur. Yasal olarak da engellere takılan ev için izin verilen alan, istenilen ev genişliği için küçüktü. Wright bu durumu çözmek için evi sütunlar üzerine kurmaya karar vermiştir. Böylece evin oturacağı alan izin verilen alanı geçmeyecek ama sütunlar üzerine inşa edilen ev istenilen büyüklükte olabilecekti. O tarihlerde bu bir görülmemiş bir şeydi.

Bu kolon fikri Frank Lloyd Wright ile Edgar Kaufmann arasında tatsızlık yaşanmasına neden oldu. Kaufmann, mimarın konsol tasarımının danışman bir firmanın mühendisleri tarafından gözden geçirilmesini istedi. Bu istek karşısında çok sinirlenen Frank Lloyd Wright Kaufmann’a rest çekerek suç duyurusunda bulundu. Wright Kaufmann’a sunduğu çizimlerini geri istedi ve projeden çekileceğini söyledi. Tatsızlık Edgar Kaufmann’ın durumu kabullenmesiyle son bulmuştur. Yapının inşası bittikten sonra inşaat sırasında sütunların altına destek olarak yerleştirilen tahta iskelet kaldırılacağı zaman çalışan işçiler bunu yapmak istememişlerdir. Daha sonra Wright’a iletilen bu durum sonrası Wright şahsen yapıya gelip kolonların altında durmuş ve işçilere tahtaları kaldırmalarını söylemiştir. Tahtalar kalktığında yapı kendi kütlesi üstünde planlandığı gibi durmuş ve Wright tasarımını bir kez daha kanıtlamıştır.

Frank Lloyd Wright’ın birleşik ve organik bir kompozisyon yaratma arzusu Şelale Evindeki renk paletini de sınırlı hale getirmiştir. Yapıda, beton için hafif bir kehribar ve çelik için kırmızı olmak üzere iki renk kullanmıştır. Bu durum organik mimari ile yaratılan algının dağılmasını önlemek içindir.

Şelale Evi Kazandığı Ödüller

UNESCO Dünya Mirası için dahi aday gösterilmiş olan Şelale Evi, uzak ve yakın geçmişte oldukça rağbet görmüş ve döneminden yıllar sonra bile ödüller kazanmaya devam etmiştir.

  • 1938 yılında Time Magazine’in Ocak sayısının kapağında yer almıştır.
  • Smithsonian’ın 28 yeri içeren “Ölmeden önce görülmesi gereken yerler” listesinde bulunmaktadır.
  • 1966 yılında “Ulusal Tarihi Yerler” arasında ilan edilmiştir.
  • 1991’de Amerikan Mimarlar Enstitüsü’nün üyeleri tarafından “Amerikan mimarisinin en iyi eseri” seçilmiştir.
  • 2007’de Amerikan Mimarlar Enstitüsü AIA’in “En sevilen mimari yapılar” listesinde 29. sırada yer almıştır.

Şelale Evi Hakkında Düşüncelerim

Bu yapının asıl gayesi olan doğallığı yakalamış ve onu böylesine etkileyip değiştirmiş olması, bir mimarinin nasıl derin bir etkisi olabileceğine ve mimarlık gibi sanat dallarının dünyayı ve bütün insanları nasıl yönlendirebileceğine vurgu yapmaktadır. Böylesine büyük çapta bir etkiyi oluşturmak ve yeni bir yaklaşım türü yaratmak kesinlikle küçümsenecek bir şey değil. Wright ise bunu şüphesiz ki çok temiz bir şekilde yapıyor. Bir akım oluşturmak ve bu akımın bütün dünyayı etkisine alıp üstünden neredeyse bir asır geçmesine rağmen bu etkiyi hala daha dünyaya hissettirmesi kesinlikle yadsınamaz bir başarı.

Şelale Evi hakkında siz neler düşünüyorsunuz? Sizce bu yatay kolon anlayışı yapıya bir kusur oluşturuyor mu? Eksik veya hatalı bir yönü var mı? Eğer hala göz atmadıysanız benzer dönemde yapılmış ve aynı Şelale Evi gibi döneminin çok çok ötesinde olan Villa Savoye incelememizi de buradan okuyabilirsiniz.

Mimar: Frank Lloyd Wright
Mimari Tarz: Modern-Çağdaş Mimari
Yıl: 1935-1939
Yer: Pittsburgh,Pensilvanya,ABD

Yorum bulunmaktadır.

Fikirlerinizi bizimle paylaşın..