Aspendos Antik Tiyatrosu -İkiz Akustik - Dök Mimarlık

Aspendos Antik Tiyatrosu -İkiz Akustik

Aspendos Tiyatrosu / Dök Mimarlık
Aspendos Tiyatrosu / Dök Mimarlık

Aspendos şehri ve tiyatrosu Antalya‘nın Serik ilçesinde bulunmaktadır. Antik tiyatrosuyla meşhur bir antik kent olan Aspendos’un tarihi tiyatronun varlığından çok daha eskilere Milattan Önce 10.yüzyıla dayanmaktadır. Tiyatronun ortaya çıkışında ise iki kardeşin sevdikleri kadın uğruna savaşlarının sanatsal ve tarihsel mücadelesi bulunmaktadır. Sizler için inceledik.

Aspendos Tarihi

Milattan Önce

Milattan Önce 10. yüzyılda Akalar tarafından kurulmuştur. Antik devrin zengin kentlerinden birisidir. Geniş amfi tiyatro ise Milattan Sonra 2. yüzyılda Romalılar tarafından inşa edilmiştir. Kent bir büyük bir de küçük olan iki tepe üzerine kurulmuştur. Bölgeye M.Ö. 1200’den sonra Yunan göçleri olmuştur oysa Aspendos adının kaynağı Rumlardan önceki yerli Anadolu dilidir.

MÖ 460’lı yıllarda kente Büyük İskender hakim olmuştur. İskender’in ölümünden sonra ise şehir Ptolemaios egemenliğine girmiştir.  

Milattan Sonra

Kent, Bizans ve Selçuklu döneminde de varlığını sürdürmüştür. Tiyatronun dış cephesindeki anıtsal kapıda ve cephesindeki kaplamalarda Selçuklu döneminin izlerine rastlanır. Selçuklu Devletinin eserleri korumacı bir politika izlemesi sebebiyle sultanların konakladıkları ve kervansaray olarak kullanılan sahne binası günümüze kadar ayakta kalmıştır. Aspendos 1930 senesinde Atatürk tarafından gezilmiş ve restorasyonu için talimat verilmiştir.

Aspendos Tiyatrosu duvarları / Dök Mimarlık
Aspendos Tiyatrosu duvarları / Dök Mimarlık

Aspendos Önemi

Önemli bir ticaret yolu üzerinde olduğu ve Köprüçay Irmağı ile limana bağlandığı için Aspendos, her çağda ele geçirilmek istenen kentler arasında yer almıştır. Akdeniz ile ulaşımını ve gelişmesini yakınındaki nehre ve çevresindeki bereketli topraklara borçlu olan Aspendos’ta bugün çoğunlukla tiyatro ve suyolları ziyaret edilmektedir. Şehre ait diğer yapılar tiyatronun yaslandığı, yer yer sur duvarları ile çevrili tepenin üzerinde şehir merkezinin yapıları olan agora, bazilika, anıtsal çeşme, meclis binası ile anıtsal tak, cadde ve Hellenistik tapınaktır.

Aspendos Tiyatrosu dış cephesi / Dök Mimarlık

Aspendos Efsanesi

Zamanında Aspendos kralının çok güzel bir kızı vardır. Fakat kızı evleneceği kişiye bir türlü karar verememiştir. Bunun üzerine kral halka şöyle bir duyuru yapar: “Kim halkımız ve şehrimiz adına en yararlı ve en güzel şeyi yaparsa, kızımı ona vereceğim.”  Bu durum üzerine iki önemli yapıt ortaya çıkar. Bu iki eseri de iki ikiz kardeş ortaya koyar. Bu eserlerden biri şehre kilometrelerce uzaktan, dâhice bir geometrik hesaplamanın sonucu  olarak inşa edilmiş su kemeri; diğeri ise orkestrasında yere metal para atıldığında üst tarafından dahi o sesin duyulduğu, dünyanın en iyi akustik tiyatrosudur.
Kral su kemerlerini gördükten sonra kızını su kemerlerini yapan mimara vermek ister fakat daha sonra da tiyatroya girdiğinde Zenon tiyatroda krala bir oyun oynamak ister. Kral tiyatronun üst basamaklarında gezerken “Kral kızını bana vermeli” şeklinde bir fısıltı duyar ve tiyatronun akustiğinden çok etkilenir. Ne yapacağını bilemediği için büyük bir kılıçla kızını ortadan ikiye böler ve iki kardeşe verir.

Aspendos Tiyatrosu

Aspendos Tiyatrosu oturma alanları ve amfi / Dök Mimarlık
Aspendos Tiyatrosu oturma alanları ve amfi / Dök Mimarlık

Tiyatronun mimarı Aspendos’lu Zenon’ dur. Antonius Piu zamanında yapımına başlanmış Marcus Aurelius zamanında tamamlanmıştır (138-164). 12 bin kişilik olan tiyatro döneminin ötesinde bir akustik yapısı ve devasa büyüklüğü ile dikkat çekmektedir. Tiyatro, kentin yerli tanrıları ile imparator ailesine sunulmuştur. Bu boyutunun sebebi dönemin düşüncesine gör insanın tanrılar yanında çok küçük olduğu ve tanrıların büyük yapılardan hoşluk duyduğuna inanılması olduğu düşünülmektedir.

Aspendos Tiyatrosu oturma alanları / Dök Mimarlık
Aspendos Tiyatrosu oturma alanları / Dök Mimarlık

Aspendos Hakkında Düşüncelerim

Tarihi milattan önce 10.yüzyıla dayanan bu yerleşim yeri, yapılan bu tiyatro ile bölgesel olmaktan çıkmış evrensel bir hale bürünmüştür. O zamanların ötesinde olan ve bu denli akustik merkezi olmayı başaran tiyatro, bu bölgenin kültürünü ve önemini olması gereken seviyeye taşımıştır.

Bir kültür merkezi olan Aspendos hakkında siz neler düşünüyorsunuz? Sizce burası Anadolu’nun tiyatral ve sembolik bir simgesi mi? Eksik bir yönü var mı? Eğer hala göz atmadıysanız Radio City Müzik Salonu incelememizi de buradan okuyabilirsiniz.

Bizimle düşüncelerinizi paylaşabilir ve bunu yaparken sizin için en yeni yazılarımızı sizlere e-posta yoluyla aktaran bültenimize de abone olabilirsiniz.

Mimar: Zenon
Mimari Tarz: Yunan-Roma
Yıl: M.Ö. 10.yüzyıl(yerleşim) M.S. 138-164(Tiyatro)
Yer: Antalya, Türkiye

Yorum bulunmaktadır.

Fikirlerinizi bizimle paylaşın..